Yapay Zeka Ajanları Takımların Karşılaştığı Aksaklıkları Çözer mi?
Agentic dünya ile birlikte yapay zeka ajanları hızlıca iş hayatımıza giriş yaptı. İnsan zekası, duygusal zeka, empati, insanı daha da kıymetli hale getirdi. Artık yapay zeka ajanları insanların boğulduğu, tekrarlayan, hata yapmaya açık operasyon süreçlerinde görev alıyor. İnsan ise işin operasyonundan daha çok stratejiye yön veren konumda. Takımlarda artık herkes lider. Çünkü yakın zamanda en az bir yapay zeka ajanına liderlik etmesi muhtemel. Her ne yapıyor ise işin operasyonunda yapay zeka ajanının yönünü ve yetkinliğini geliştirmek için rehberlik edecek. Peki böyle bir dünyada takım olma dengeleri de değişmiş midir?
Patrick Lencioni’nin Takımların 5 Aksaklığı modeli üzerinden yeni dengeleri irdeleyelim;
Güven Eksikliği
Takım üyeleri herhangi bir durumda savunmasız kalmamak adına birbirlerine zayıf yönlerini göstermek konusunda açık olmazlar. Bu durumda takım içerisinde eksik ve zayıf olduğumuz konuları açıkça konuşabildiğimiz, yardım istemekten çekinmediğimiz ortamlar yaratmak faydalı olacaktır. Bu ortamı her zaman yaratmak kolay olmuyor. Sözde güvendeyiz deyip, deneyim yaratmadığımızda sahte bir güven yaratmış oluruz.
Ajanlar ise daha şeffaf. Daha objektif. Daha az duygusal. Peki mükemmel mi? Hayır. Empati ve etik konularında insan rehberliğine ihtiyacı var. Hatta her çalışanın kendi yapay zeka ajanını kendi çıkarları doğrultusunda geliştirip, takımın menfaatini göz ardında bırakabileceği toksik bir ortam olası.
Yeni güven dengesi: Güven sadece insandan insana değil, insanın yapay zeka ile kurduğu iş birliğinin sonuçlarına dair dürüstlüğü üzerinden inşa ediliyor.
Çatışma Korkusu
Güven eksikliğinin olduğu bir ortamda çatışma korkusu doğal bir sonuçtur. Bazen fikirlerin açıkca konuşulması ve fırsatların değerlendirilmesi için sağlıklı çatışmalara ihtiyaç vardır. Çatışma, farklı ve karşıt görüşlerin birbirlerini verimli şekilde beslemesini sağlar. Ajanlar takıma dahil olduğunda ve operasyonu devraldığında, insanlar arasındaki teknik tartışmalar azalır. Ancak bu, tehlikeli bir sessizliğe yol açabilir. Takımlar, ajanın sunduğu veriyi veya izlediği yolu sorgulamaktan çekinirse "yapay bir uyum" oluşur.
Yeni çatışma dengesi: Sağlıklı çatışma, ajanın çıktılarındaki etik hataları veya stratejik kör noktaları tartışmak üzerine kurulmalıdır.
Bağlılık Eksikliği
Sağlıklı çatışmanın olmadığı yerde de bağlılık eksikliği doğal bir sonuç. Takım üyeleri yapay bir uyum içerisinde “önüme gelen bir iş var, yapayım geçsin” moduna girebilir. Fikirlerini çok dürüst bir şekilde ortaya koymayan takım üyeleri, genelde aynı fikri benimsiyor gibi görünürler. Oysa bu fikirleri gerçek anlamda benimsemezler. Bu tip durumlarda hedeflerin açıkça belirtilmesi, uzmanlıklara saygı, otonomi ve takdir işe yarayabilir. Peki ajanların takım üyesi olduğu duruma bakarsak; herkesin kendi ajanının lideri olduğu ortamda, "ortak anlayış" dağılma riski taşır. Eğer takım üyeleri, kendi yönettikleri ajanların çıktılarını ortak hedefe göre değil, sadece kendi görev tanımına göre optimize ederse, bütünsel bir başarı imkansızlaşır.
Yeni bağlılık dengesi: Bağlılık, artık her bir "liderin" (çalışanın), kendi ajanına verdiği komutları (prompt) takımın vizyonuyla uyumlu hale getirmesiyle ölçülür.
Hesap Sorulabilirlikten Kaçınma
Eğer bir takım üyesi kendisini işe ya da takıma bağlı hissetmiyorsa, ne kadar odaklanmış olursa olsun işin menfaati ile örtüşmeyen durumlarda hesap sormaya girişmez. Hesap sorulmadığı durumlarda ise, işin gecikmesi, kalitenin düşmesi, sonunda da odadaki filin asla konuşulmaması ve şeffaflığı kaybetme yaşanabilir. Yapay zeka ajanları ise gerçekleri düzenli aralıklar ile takımın önüne getirebilir. Takımların konuşmasını sağlayacak süreçler ve objektif raporlar hazırlayabilir. Dikkat noktası ise bir gecikme ya da ajanın yaptığı bir hata olduğunda sorumluluğu yine takımın almasını sağlamak olacaktır.
Yeni hesap sorulabilirlik dengesi: Takım üyeleri birbirini sadece kendi yaptıkları iş üzerinden değil, yönettikleri ajanların yetkinliği ve denetimi üzerinden de sorumlu tutmalıdır.
Sonuçları Dikkate Almama
Hesap sorma mekanizması doğru işlemediğinde sonuçlar da dikkate alınmaz. Oysa ki takımın hedefleri ve hedeflere giderken takım üyelerinin gösterdiği çabalar takımca takip edilmelidir. 7/24 çalışan ajanlar daha hızlı sonuçlar elde edebilir. Takımın üretim hızı ajanlar ile ivmelenebilir. Sonuçlar ise yine ajanlar tarafından düzenli aralıklar ile takip edilip takım ile paylaşılabilir. Hatta iyileşme aksiyon önerileri de sunulur. Buradaki dikkat noktası ise; takımların ajanın yarattığı çıktı yoğunluğuna boğulup, bu çıktıların gerçek değer yaratıp yaratmadığını gözden kaçırmasıdır.
Yeni sonuç- dikkat dengesi: Başarı, ajanın kaç işlem yaptığı ya da ne kadar verimli çalıştığı değil; insanın o ajanla birlikte hangi stratejik problemi çözdüğü ve takıma hangi değeri sunduğudur.
Yapay zeka ajanları hayatımızı, işimizi büyük ölçüde kolaylaştırıyor. Fakat görüyoruz ki sürdürülebilir başarı yine insanın yarattığı ve yönettiği denge ile mümkün.
Yorumlar